Płyta CLT to wielkoformatowa płyta konstrukcyjna z desek z litego drewna, ułożonych w nieparzystej liczbie warstw i sklejonych tak, że każda warstwa leży prostopadle do sąsiedniej. Produkuje się ją w grubościach od około 6 do 40 cm, zwykle ze świerku, i używa jako ścian nośnych, stropów i dachów. Krzyżowy układ warstw sprawia, że płyta prawie nie pracuje pod wpływem wilgoci i przenosi obciążenia w dwóch kierunkach. Sama płyta nie jest jednak izolacją termiczną: w ścianie zewnętrznej potrzebuje ocieplenia.
Co to jest płyta CLT?
Płyta CLT to drewno klejone krzyżowo, od angielskiego cross-laminated timber. Norma wyrobu PN-EN 16351 opisuje je jako drewno konstrukcyjne złożone co najmniej z trzech warstw, z których co najmniej trzy są do siebie prostopadłe.
W praktyce płyta wygląda jak bardzo gruba sklejka, tylko zamiast cienkich fornirów ma deski. Na krawędzi widać wyraźnie warstwy ułożone na przemian wzdłuż i w poprzek. To odróżnia ją od drewna klejonego warstwowo, w którym wszystkie lamele biegną w jednym kierunku.
Jak powstaje drewno CLT?
Drewno CLT powstaje w kilku etapach, a każdy wpływa na parametry gotowej płyty:
- Suszenie i sortowanie. Deski suszy się komorowo i sortuje według wytrzymałości. Norma wymaga, żeby wszystkie deski w danej warstwie miały tę samą klasę wytrzymałości.
- Łączenie na długość. Deski łączy się na mikrowczepy w długie lamele, usuwając wcześniej sęki i pęknięcia.
- Klejenie warstw. Na lamele nakłada się klej, najczęściej melaminowy albo poliuretanowy, i układa kolejne warstwy prostopadle do poprzednich.
- Prasowanie. Całość trafia do prasy: hydraulicznej, z naciskiem od 0,1 do 1,0 N/mm², albo próżniowej, z naciskiem 0,05–0,1 N/mm².
- Obróbka CNC. Gotową płytę docina się maszynowo na wymiar, razem z otworami na okna, drzwi i przejścia instalacji.
Płyta opuszcza zakład z wilgotnością drewna 12 ± 2%. To ważne, bo drewno o takiej wilgotności nie będzie już wyraźnie się kurczyć w ogrzewanym domu.
Grubości i wymiary płyt CLT
Płyty CLT produkuje się w grubościach od około 6 do 40 cm. Maksymalne wymiary zależą od maszyn producenta: w źródłach branżowych do 3,5 m szerokości i 16,5 m długości, przy czym długość w praktyce ogranicza transport do około 12–16 m.
Norma dopuszcza deski o grubości od 6 do 45 mm, a w płytach trójwarstwowych warstwę środkową do 60 mm. W produkcji najczęściej stosuje się lamele 20, 30 albo 40 mm. Z tego wynikają typowe grubości płyt:
| Liczba warstw | Grubość przy lamelach 20–40 mm | Najczęstsze zastosowanie w domu |
|---|---|---|
| 3 | ok. 60–120 mm | ściany wewnętrzne, mniej obciążone ściany |
| 5 | ok. 100–200 mm | ściany zewnętrzne, stropy domów jednorodzinnych |
| 7 | ok. 140–280 mm | stropy o dużej rozpiętości, budynki wyższe |
Grubości wyliczone z typowej grubości lameli, bez uwzględnienia układów z grubszą warstwą środkową. Konkretną płytę dobiera zawsze konstruktor do obciążeń i rozpiętości.
Parametry techniczne płyty CLT
Płyta CLT ma parametry drewna iglastego, z którego jest zrobiona, a dzięki klejeniu są one przewidywalne w całej płycie.
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| gęstość | ok. 450–500 kg/m³ |
| współczynnik przewodzenia ciepła λ | ok. 0,12–0,13 W/(m·K) |
| ciepło właściwe | ok. 1600 J/(kg·K) |
| opór dyfuzyjny μ | ok. 30–46 |
| wilgotność dostawy | 12 ± 2% |
| reakcja na ogień (drewno świerkowe bez zabezpieczeń) | D-s2,d0 |
| szybkość zwęglania (drewno iglaste klejone) | ok. 0,7 mm/min |
Co z tego wynika dla domu? Przewodność λ oznacza, że płyta 10 cm ma współczynnik przenikania ciepła U około 1,0 W/(m²·K), pięć razy za dużo jak na wymóg 0,20 dla ściany zewnętrznej. Dlatego płytę CLT zawsze się ociepla. Opór dyfuzyjny μ na poziomie 30–46 daje płycie 10 cm równoważny opór sd około 3–4,6 m (μ razy grubość). W ścianie z ociepleniem otwartym dyfuzyjnie na zewnątrz płyta często sama pełni więc rolę warstwy hamującej parę, a o tym, czy potrzebna jest dodatkowa folia, decyduje projektant.
Dlaczego płyta CLT się nie wypacza?
Drewno zmienia wymiary pod wpływem wilgoci nierównomiernie: wzdłuż włókien bardzo mało, w poprzek wielokrotnie więcej. Zwykła deska, która schnie albo wilgotnieje, pracuje więc głównie na szerokość i może się paczyć.
W płycie CLT każda warstwa leży w poprzek sąsiedniej. Warstwa, która chciałaby się skurczyć albo spęcznieć na szerokość, jest przyklejona do warstwy, która w tym samym kierunku prawie nie pracuje. W efekcie płyta zachowuje wymiary w obu kierunkach, a do tego przenosi obciążenia zarówno wzdłuż, jak i w poprzek. Dlatego z CLT można zrobić strop opierający się na dwóch albo czterech krawędziach, a z desek klejonych w jednym kierunku już nie.
CLT a drewno klejone warstwowo i KVH
Na budowach domów drewnianych spotkasz trzy rodzaje drewna inżynieryjnego:
- KVH: lite drewno konstrukcyjne, suszone, strugane i łączone na długość; z niego robi się słupki i belki szkieletu,
- BSH: drewno klejone warstwowo, w którym wszystkie lamele biegną w jednym kierunku; z niego robi się długie belki i słupy,
- CLT: drewno klejone krzyżowo, w którym warstwy leżą na przemian; z niego robi się całe ściany i stropy.
KVH i BSH to elementy liniowe, CLT to element powierzchniowy. W jednym domu często występują wszystkie trzy: płyty CLT na ściany, belki BSH nad dużymi przeszkleniami i drewno KVH na ruszt pod elewację.
Gdzie w domu używa się płyt CLT?
W domu jednorodzinnym z płyt CLT wykonuje się zwykle:
- ściany zewnętrzne i wewnętrzne nośne,
- stropy międzykondygnacyjne,
- połacie dachowe, zwłaszcza przy dachach płaskich i jednospadowych,
- biegi schodów i podesty,
- ściany działowe, jeśli mają zostać drewniane i widoczne.
Ten sam materiał służy też do budowy wielokondygnacyjnych budynków mieszkalnych i biurowych, gdzie płyty są grubsze, a stropy często łączone z betonem.
Klasy powierzchni: widoczna i niewidoczna
Producenci oferują płyty w kilku klasach wyglądu powierzchni, zwykle od jakości widocznej do niewidocznej. Płyta w jakości widocznej ma wyselekcjonowane lamele zewnętrzne, mało sęków i starannie wykończoną powierzchnię: można ją zostawić we wnętrzu jako ścianę albo sufit. Płyta w jakości niewidocznej jest przeznaczona pod okładzinę, na przykład płytę gipsowo-włóknową.
Wybór klasy wpływa na cenę i na wykończenie. Widoczna powierzchnia wymaga ochrony w trakcie budowy przed wilgocią, zabrudzeniem i słońcem, bo każda plama zostanie na lata.
FAQ
Jak gruba jest płyta CLT na ścianę domu?
W ścianach zewnętrznych domów jednorodzinnych stosuje się zwykle płyty pięciowarstwowe grubości około 10–12 cm. O ostatecznej grubości decyduje konstruktor, a do płyty dochodzi jeszcze ocieplenie i elewacja, więc cała ściana ma około 30 cm.
Czy płytę CLT trzeba ocieplać?
Tak, w ścianie zewnętrznej zawsze. Płyta grubości 10 cm ma współczynnik U około 1,0 W/(m²·K), a wymóg dla ściany wynosi 0,20. Zwykle dokłada się 14–16 cm wełny albo płyt z włókna drzewnego pod wentylowaną elewacją.
Jakie są wady drewna klejonego?
Drewno klejone, także CLT, jest droższe od litego i wrażliwe na zawilgocenie w trakcie budowy. Klej wpływa na zachowanie w pożarze: kleje o niższej odporności na wysoką temperaturę mogą powodować odpadanie zwęglonych warstw. Klejenie utrudnia też późniejsze przeróbki, bo płyty nie da się rozebrać na deski.
Od czego zacząć
Jeśli rozważasz dom z CLT, zapytaj wykonawcę o grubość i liczbę warstw płyt w ścianach i stropach, o klasę powierzchni i o to, które płyty zostaną widoczne. Ścianę, montaż, koszty i wady tej technologii opisujemy w przewodniku po domach CLT.
Zdjęcie główne: Elke Wetzig (elya), Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 3.0